« فِيها تَحْيَوْنَ وَفِيها تَمُوتُونَ وَمِنْها تُخْرَجُونَ » « 1 » . و در اينكه فرمود : * ( « وَيُخْرِجُكُمْ » ) * و نفرمود : « ثم يخرجكم » اشاره است به اينكه اعاده شما به زمين و بيرون آوردنتان در حقيقت يك عمل است ، و اعاده جنبه مقدمه را براى اخراج دارد ، و انسان در دو حال اعاده و اخراج در يك عالم است ، آن هم عالم حق است ، هم چنان كه در دنيا در عالم غرور بود . * ( « وَاللَّه جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ بِساطاً » ) * يعنى « كالبساط » ، مىخواهد بفرمايد زمين را مثل فرش برايتان گسترده كرد تا بتوانيد به آسانى در آن بگرديد و از ناحيه اى به ناحيه ديگر منتقل شويد . * ( « لِتَسْلُكُوا مِنْها سُبُلًا فِجاجاً » ) * كلمه « سبل » جمع سبيل است كه به معناى راه است ، و كلمه « فجاج » جمع فج است كه آن هم به معناى جاده گشاده است . و بعضى « 2 » گفته‌اند : راهى است كه بين دو كوه واقع شده باشد . * ( « قالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْه مالُه وَوَلَدُه إِلَّا خَساراً » ) * در اينجا نوح ( ع ) به شكايتى كه قبلا از قوم خود مىكرد برگشته ، قبلا به طور تفصيل گفته بود كه : من چگونه قومم را دعوت كردم و به آنان چه مطالبى گفتم ، گاهى به بانگ بلند ، گاهى آهسته ، ( تا آخر آيات ) و قبل از اين تفصيل به طور اجمال هم شكايت كرده و گفته بود كه : * ( « رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهاراً فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلَّا فِراراً » ) * . پس اينكه دوباره به طور اجمال شكوه كرد ، خواسته است بفهماند : بزرگان قومش و توانگران عياش ، مردم را عليه او مىشورانند ، و بر مخالفت و آزار او تحريك مىكنند . و معناى اينكه گفت : * ( « مَنْ لَمْ يَزِدْه مالُه وَوَلَدُه إِلَّا خَساراً » ) * ، و در آن مال و ولد را مايه خسران شمرد - با اينكه قبلا آن دو را از نعمتها شمرده بود - اين است كه آن مال و ولدى كه از نعمت توست ، و واجب است شكرش بجا آورده شود ، در اين گونه افراد جز زيادتر شدن كفر ثمره اى نبخشيد ، و به همين جهت مستوجب خسران از رحمت تو شدند . * ( « وَمَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً » ) * كلمه « كبار » اسم مبالغه از كبر است ، يعنى مكر كردند مكرى بسيار بزرگ .

--> ( 1 ) در زمين زنده مىشويد ، و در آن مىميريد ، و از آن خارج مىشويد . سوره اعراف ، آيه 25 . ( 2 ) تفسير قرطبى ، ج 18 ، ص 306 .